Historia mydła – od starożytności po współczesne kosmetyki

Mydło istniało w naturze na długo przed tym, zanim człowiek zaczął je świadomie wykorzystywać. Prawdopodobnie pojawiło się nawet wcześniej niż… sam człowiek. Brzmi nieprawdopodobnie? A jednak.

Jak powstaje mydło?

Mydło jest efektem reakcji tłuszczów z silnymi zasadami w obecności wody. W naturze te trzy elementy łatwo spotykają się ze sobą:

• popiół (zasada),
• tłuszcz zwierzęcy lub roślinny,
• woda, np. z deszczu.

Nietrudno wyobrazić sobie scenariusz, w którym spłonęło tłuste zwierzę, jego szczątki połączyły się z popiołem i deszczem – i tak powstało pierwsze, całkowicie naturalne mydło. Góra bąbelków w środku lasu? Czemu nie!

Skąd wzięła się nazwa „soap”?

Angielskie słowo soap (obecne w wielu językach) pochodzi od starorzymskiej góry Sapo. To tam spalano zwierzęta ofiarne, a popioły spływały do pobliskiego strumienia. Rzymianki zauważyły, że na powierzchni wody pojawia się delikatna pianka, a prane tam tkaniny stają się wyjątkowo czyste. Tak zaczęła się historia mydła w Europie.

Równocześnie ludzie szybko odkryli mydło dzięki… kuchni. Podczas pieczenia mięsa tłuszcz kapał na popiół, a odrobina wody wystarczała, by powstała mydlana substancja. Od dziś grill już nigdy nie będzie wyglądał tak samo!

Pierwsze mydła – zwierzęce i roślinne

W Europie początkowo wyrabiano mydło z tłuszczów zwierzęcych. Na Bliskim Wschodzie dominowała oliwa z oliwek. Te dwie metody dawały bardzo różne produkty:

• tłuszcz zwierzęcy często miał nieprzyjemny zapach,
• rodzaj popiołu wpływał na twardość mydła:
  • popiół drzewny → miękkie, maziste mydło,
  • popiół z roślin morskich → twarde mydło sodowe.

To właśnie na Bliskim Wschodzie powstało słynne mydło z Aleppo – twarde, pachnące, robione z oliwy i oleju laurowego. Ceniono je już wtedy, a jego legenda trwa do dziś (podobnie jak moda na kosmetyki naturalne).

Najstarsza receptura mydła

Babilończycy pozostawili w zapiskach skład zaskakująco prosty:

Woda + popiół + olejek kasjowy (cynamonowiec).
I tyle!

Europa a mydło – wytwarzanie i… niechęć do mycia

W VII wieku, gdy Słowianie osiedlali się nad Wisłą i Odrą, w Europie Zachodniej działały już pierwsze mydlarnie. W Neapolu mydlarze mieli nawet własną gildię.

Jednak samo mycie ciała… nie było popularne. Po epidemii dżumy z 542 r., która dziesiątkowała Bizancjum, ludzie powiązali wodę z chorobą i na stulecia porzucili higienę osobistą. Mydło stosowano głównie do prania.

Skąd słowo „mydło”?

Prasłowiańskie mydlo pochodzi od słowa myć i końcówki ‑dło, oznaczającej narzędzie wykonujące czynność.

Bliski Wschód – kraina łaźni i piany

W odróżnieniu od reszty Europy, Bliski Wschód nigdy nie porzucił kąpieli. Łaźnie, masaże, masa piany – to była codzienność. Stąd ogromne doświadczenie w produkcji mydła.

Już w IX wieku Muhammad ibn Zakariya al‑Razi opracował metodę pozyskiwania gliceryny (produktu ubocznego mydła). W tym czasie Mieszko I był dopiero „w planach”.

Krucjaty i wielki powrót mycia

Krzyżowcy przywozili z Lewantu wiele nowości, w tym… zwyczaj mycia ciała. W Europie zaczęto doceniać czystość, a wraz z nią zrodziło się zapotrzebowanie na dobre mydło.

W XII wieku w Prowansji powstały pierwsze fabryki oliwkowego mydła. Jednym z pierwszych znanych mydlarzy był Crescas Davien (1371 r.).

„Jak Zabłocki na mydle” – prawdziwa historia

Cyprian Zabłocki chciał uniknąć płacenia cła, więc ukrył skrzynie z mydłem… pod barką na Wiśle. Skrzynie miały być szczelne, ale nie były. Całe mydło rozpuściło się w wodzie. I tak powstało słynne powiedzenie.

Od luksusu do codzienności – rewolucja mydlana

W XVII wieku Prowansja produkowała już 20 ton mydła rocznie. Było tak dobre, że Ludwik XIV objął je ochroną. Hiszpańskie mydło kastylijskie z oliwy i popiołu z solanki również zdobyło ogromną sławę.

W 1791 roku Nicolas Leblanc opracował tani sposób produkcji wodorotlenku sodu. Dzięki temu mydło mogło powstawać taniej, jednak przez wiele lat nadal było uznawane za towar luksusowy.

Wojny, deficyty i narodziny detergentów

Podczas I Wojny Światowej tłuszcze były bardzo drogie. Zapotrzebowanie na produkty myjące rosło, więc opracowano detergenty – tańsze, pieniące się nawet w twardej wodzie. Dziś dominują w:

• żelach pod prysznic,
• szamponach,
• mydłach w płynie,
• tanich kostkach „myjących”.

Jeśli kupujesz kostkę „mydła”, zawsze sprawdzaj skład — często wcale nie jest to prawdziwe mydło.

Mydło dziś i jutro – luksus, ekologia i oszczędzanie wody

Prawdziwe mydło ponownie stało się luksusem – bardziej naturalnym, przyjaznym środowisku i bliższym tradycji. Idealnie wpisuje się w trend kosmetyków naturalnych.

W przyszłości nasze zwyczaje kąpielowe prawdopodobnie znów się zmienią. Kurczące się zasoby wody mogą sprawić, że standardem stanie się metoda „navy shower”:

• 30 sekund spłukania,
• zakręcenie wody,
• 30 sekund namydlenia,
• minuta płukania.

Spróbujesz?

Kto się myje bez mydła, ten podobny do straszydła!

I trudno się z tym nie zgodzić.